دشمن ندانسته ها

الناس اعداء ما جهلوا ( مردم با آنجه که نمی دانند دشمنند ) .

حکمت 163

قرآن کریم هم می فرماید: انکار می کنند آنچه را در اختیار ندارند . سوره 10 آیه 39

بنی آدم اعـضای یک دیگـرند که در آفرینش ز یک گوهرند ناد درست چو عضئی به درد آورد روزگار دگر عضــو ها را نـماند قـرار بنی آدم اعضای یک پیکرند که در ....................... درست این شعر تمثیلی زیبای سعدی علیه الرحمه، معروف است و لی با تاسف باید گفت که مصراع اول این شعر سعدی را بیشتر نادرست و به صورت .......یک دیگرند ، می نویسند یا بیان می کنند ، تا جایی که روی اسکناسهای 100000 ریالی نیز به گونه اول نوشته شده است . شاعر در این شعر می فرماید : انسانها همه از یک گوهر درست شده اند، از اینروست که انسانها را در مصراع اول به پیکری واحد تشبیه کرده و هر فرد را به مثابه عضوی از آن پیکر دانسته است (تشبیه کرده است ) . و لی اگر به مصراع نوع دوم ( اعضای یکدیگرند ) معتقد باشیم باید بگوییم که : هر فرد انسان به مثابه عضو فردی دیگر است . و واضح است که هر انسانی ( بنی آدم ) ، که خود اعضای مخصوص خود را دارد، نمی تواند به مثابه عضوی از فرد دیگر باشد . بنابر این با کمی تفکر خواهیم فهمید که بنی آ دم اعضای یک پیکرند، درست است .

اکثر مثل ها یک یا چند و چندین مثل مشابه خود، با همان معنی یا با معنی خیلی نزدیک به آن دارد . مثل هائی که بر گرفته از فعلی یا اقدامی باشد که آن فعل و عمل از نظر زیبائی یا زشتی و به هر دلیل دیگری مورد توجه خاص مردم باشد، پیرامونش بحث و حدیث، شعر و شعر مثل و یا ضرب المثل فراوانتری به دست آمده است . یکی از مثل هائی که پیرامونش مثل و شعر مثل های بسیاری وجود دارد، مثل های زیر است. به دلیل تعدد این گونه امثال، آنها را در دو یا سه نوبت می نگارم . نه هرکه سر بتراشد قلندری داند : مثل های مشابه و هم معنی با این شعر مثل هر کس دو بال غاز به دوش ببندد فرشته نمی شود . از دو بال سریش کرده نشد هـیـچ طــرار، جــعفــر طـیــار سنائی نه عیسی می توان خواندن هر آنکس را که خر دارد . رضی الدین نیشابوری نه هر که آینه سازد سکندری داند . نه معجزات بود هر که را عصا دارد . ادیب صابر نه هر کس شد مسلمان می توان گفتش که سلمان شد . وفائی شوشتری نه هر زنی به دو گز مقنعه است کدبانو . ظهیر فاریابی نه هر آن چیز کو زرد بود باشد زر . به خاتمی نتوان دم زد از س

نه هر نرم گوینده آزرمی است . ادیب پیشابوری نه هر گوهر که پیش آید توان سفت / نه هرچ آن بر زبا آید توان گفت . نظامی نه هر گل میوه آرد، هر نی ای قند . نظامی نه هر که لاف سخن می زند سخندان است . خواجوی کرمانی نه هر که موج به تارک زند سری دارد . فرد نه هرکه طرف کله کج نهاد و تند نشست کلاه داری و آیین سروری داند حافظ نه هر که سنگ تراش است شیشه گر باشد . نه هرکه سر بتراشد ( نتراشد ) قلندری داند . حافظ نه هر که خرقه بپوشد قلندری داند .نه هر باری افتاده بر خاسته است . سعدی نه هر جا استخوانی هست، مغزی در میان دارد . کلیم نه هر پیکری آدمیزاده است . حزین لاهیجی نه هر پاکیزه رویی پاکزاد است . پروین نه هر زن که لچک بر سر گذاشت زن است . بختیاری نه هر چیز کز گل بروید گل است . نه هر تیغی بود با زخم همپشت . نظامی نه هرکه چهره اش را سیاه کرد، آهنگر است . خوزستانی نه هر که پادزهر دارد زهر باید خورد . نه هر که جوید ، یابد .

خروس اگر خروس باشد، در راه هم می خواند . شخصی در منزل یکی از آشنایانش مهمان بود . توی حیاط میزبان خروس چاق و قشنگی را دید، با خود گفت چه خوبست این خروس را بدزدم و ببرم . صبح زود، قبل از اذان از خواب بلند شد، لباسش را پوشید و خروس را گرفت و در خورجینش گذاشت و خواست برود که صاحب خانه بیدار شد ، گفت چرا به این زودی می روی ؟ صبر کن تا اذان بشود و خروس بخواند، بعد برو . آن مرد گفت : خروس اگه خروس باشد، در بین راه هم می خواند . صاحبخانه از این حرف چیزی نفهمید ، هوا که روشن شد و رفت توی حیاط ، دید خروسش در قفس نیست تازه حرف آن مهمان را به یاد آورد که گفت : خروس اگر خروس باشد، توی راه هم می خواند .

از شما عباسی از ما رقاسی این مثل کمال بندگی ، تسلیم و از خود باختگی را می رساند. گوینده این مثل به مخاطب خود می گوید: من در مقابل وجهی که می دهی، مطیع و منقاد تو ام و هر دستوری بدهی فرمانبردارم . کسی که این مثل را می گوید، خود را تا سطح یک حیوان چار پا تنزل داده است . انسانی که اشرف مخلوقات است اجل بر اینست که تا این حد احساس حقارت کند و خود را تا این درجه پایین بیاورد و در مقابل دریافت پولی، خود را به ثمنی بخث بفروشد . این مثل مثل های مشابه ای هم دارد .( از تو جو از من دو ) نیز یکی از زشت ترین های آتهاست . کلام آخر اینکه در بکار گیری امثال دقت کنیم و به دلیل صرف مثل بودن، خود را فدای جمله ای نکنیم .